‘We hebben slechts twee blokken van vijfenveertig minuten’, zei ik. ‘Dat lijkt lang, maar de tijd vliegt voorbij. En in plaats dat ik een rijtje vragen stel, vind ik het veel zinvoller om de tijd te gebruiken voor wat jullie wensen zijn. Dat is een kleine uitdaging misschien om iedereen volledig aan het woord te laten, maar dat doe ik graag. Dus mijn vraag is, je bent hier nu met allemaal Indische mensen van verschillende generaties: wat wil je elkaar vragen, of wat zou je willen vertellen, wat brengt je hier?’
Voorafgaand aan de Nationale Herdenking in Den Haag waren zeven mensen bij mij aan een generatietafel aangeschoven. Alle generaties waren gelukkig vertegenwoordigd. Een meneer van 84 uit de 1e generatie. Twee vrouwen en een man uit de 2e generatie. En ook twee vrouwen en een man uit de 3e generatie.
‘Ik ben geboren in 1942, was als baby in een kamp. Ik heb weinig eigen herinneringen, meeste zijn me later door mijn zussen verteld. Maar wat ik me herinner heb ik verwerkt in tekeningen.’ Uit zijn tas haalde hij een setje tekeningen, waarop een aantal gruwelijke beelden waren vastgelegd. Later haalde hij uit die tas ook een rantang-pannetje, die hij de tafel rond liet gaan. ‘Mijn vader vertelde niets over wat hij in de oorlog heeft meegemaakt. Dit voorwerp vonden we veel later pas, na zijn overlijden, bij mijn nicht op zolder. Mijn vader had de namen van alle kampen erop gekrast, plus de data waarop hij er heeft gezeten.’
Een vrouw van zestig vertelde hoe ze als dochter zwijgzaam is gaan dragen. En zorgen, letterlijk. De laatste jaren is ze mantelzorger geweest voor haar moeder, die twee jaar geleden aan Alzheimer is overleden. ‘Ik heb hierdoor pas laat de tijd gekregen om bij mezelf stil te staan, dingen te ontdekken waar ik nieuwsgierig naar ben. Het staat al heel lang op mijn verlanglijstje om met mijn dochter een reis naar Indonesië te maken. Ik hoop dat het er binnenkort van gaat komen.’
‘Sinds een paar jaar begrijp ik mijn vader ietsje beter,’ zei de jonge vrouw van vijfentwintig. Waar ze vroeger het gevoel had dat er geen ruimte voor haar was, had ze het lef gevonden om dit af en toe ter sprake te brengen. En een vader getroffen die op open stond om bewuster naar zijn eigen aandeel in de communicatie te kijken. En te vertellen wat maakte dat hij deed zoals hij deed.
‘Ik ben vooral nieuwsgierig naar de doorwerking’, zei de dertigjarige vrouw. En ondanks dat ze meerdere keren vertelde hoe spannend het voor haar was om hier te zijn, toch stelde ze haar vragen. Soms direct en to the point, soms zoekend, maar iedere keer met volle respect voor de antwoorden en gevoelens van anderen. En opmerkelijk vaak hoorde ik haar zeggen: ‘dankjewel voor jullie geduld en dat jullie naar me luisteren.’
Na afloop van de gespreksronden nam ik afscheid van mijn tafelgenoten en een paar andere mensen. Met een vriend van me, een vijfenvijftig jarige man uit Rotterdam, dronk ik nog een drankje. Ik ken hem heel goed, ik weet hoe zijn vader in het laatste jaar voor hij stierf een hoeveelheid aan gruwelijke oorlogservaringen over hem heeft uitgestrooid. En dat er toen weinig mensen waren in zijn netwerk om dit mee te delen. Terwijl de laatste repetities voor de herdenking via de luidsprekers te horen waren, zei hij: ‘beetje raar, maar het hele gebeuren hier raakt me ook.’ Nu zag ik dat zijn ogen rode randen kregen. Ik bleef stil. En gaf hem ruimte. Terwijl hij zich een paar keer verontschuldigde, bleef ik enkel stil. En liet hij een masker los en zijn tranen stromen. We hebben daar een minuut of vijf zo gezeten, hij huilend en ik in alle rust en stille aan zijn zij.
Een dag later kijk ik terug op deze bijzondere mensen en onze openhartige ontmoeting van gister. Ter afronding had ik mijn tafelgenoten gevraagd een zin af te maken. ‘Ik hoop dat door mijn komst naar de herdenking vandaag, dat ik bijdraag aan…. ‘. En ik eindigde door als laatste te vertellen wat mijn antwoord was. ‘Ik wordt vooral geraakt wanneer ik merk dat er een volgende generatie is, die zo bewust, zo kwetsbaar en zo respectvol de intentie heeft om te luisteren naar anderen. En daarin zichzelf ook serieus te nemen. Dat geeft me hoop. Want tussen alle andere gebeurtenissen die er nu in de wereld spelen, hebben we dit hard nodig. Het is die hoop en die lichtheid, die ik zelf een poos gemist heb toen ik opgroeide, die ik nu wel bij de jongere generatie zie. Daar doe ik dit voor.’